ఉలి వాడని '' శిల్పి ''

‘నాలుగు రాళ్లు’ వెనకేసుకోవడం అంటే ఆస్తి కూడబెట్టడం అనుకుంటాం మనం...‘నాలుగు రాళ్లు’ పోగేసుకోవడం అంటే అందమైన బొమ్మలను తీర్చిదిద్దడం అనుకుంటుంది ఆమె... ఉలితో చెక్కకుండానే రకరకాల రాళ్లు ఆమె చేతిలో ఒద్దికగా ఒదిగి రూపుకడతాయి.. రతనాల కన్నా రాళ్లనే మిన్నగా భావించే ఆమె పేరు సుజాత. ఉలి వాడని శిల్పిగా ఆమె పరిచయం ..

‘నిక్కమైన మంచి నీలమొక్కటి చాలు, తళుకుబెళుకు రాళ్లు తట్టెడేల?’ అంటే.. తళుకు బెళుకులు లేకపోయినా ఫర్వాలేదు రాయి అయితే చాలు అంటారు సుజాత. ఇల్లు కట్టడానికా! పొయ్యి వెయ్యడానికా..? అనే సందేహంతో ఎవరైనా చూస్తే ‘షోకేసుల్లో పెట్టడానికి’ అనే సమాధానం వస్తుంది ఆమె నుంచి. అవును, సుజాత రాళ్లతో బొమ్మలను చేస్తుంది. అదీ ఉలితో చెక్కకుండా. ఉలి లేని శిల్పిగా సుజాతకు, ఆమె చేతిలో రూపు కట్టిన బొమ్మలకు ఓ ప్రత్యేకత ఉంది. ఆ వివరాలు కావాలంటే సికింద్రాబాద్ మల్కాజిగిరిలో ఉంటున్న ఆమె నివాసానికి వెళ్లాలి.

అపురూపం.. ఆ బొమ్మ
ముప్పై అయిదేళ్ల సుజాత చదువుకున్నది టెన్త్ క్లాసే. 2, 5 తరగతులు చదువుతున్న ఇద్దరు ఆడపిల్లలు ఉన్నారు. గుండెపోటు వచ్చి ఏపనీ చేయలేని భర్త. ఒకటే అనిపించే రెండు గదుల అద్దె ఇంట్లో నివాసం. ఇదీ సుజాత సామ్రాజ్యం. అందులో ఆమెకున్న ఆస్తిపాస్తులు మాత్రం ఏడాదిగా పోగేసుకున్న వందలకొద్దీ రాళ్లు. సమయం చిక్కితే ఆ రాళ్లను ముందేసుకొని వాటికి బ్రష్‌తో రంగులేస్తూ, ఏ రాయి ఇంకో రాయికి అతికించవచ్చో చూసుకుంటూ ఉంటుంది. కోరుకున్నరూపం వచ్చాక తనకు తాను మురిసిపోతుంది.

తర్వాత కూతుళ్లను పిలిచి తన చేతిలో రూపుదిద్దుకున్న బొమ్మను చూపించి సంబరపడిపోతుంది. ఆ రాతిబొమ్మను అపురూపంగా తీసుకెళ్లి షెల్ఫ్‌లాంటి చెక్కలపైన నిలబెడుతుంది. రాయి మీద రాయిని పేర్చి బొమ్మలుగా మలుస్తున్న ఈ కళ సుజాతను కోరి కోరి ఎలా వరించిందో తెలపమంటే కళ్లింతలు చేసుకుంటుంది.‘‘ఏడాదిక్రితం మా ఇంటి పక్కన ఇల్లు కడుతున్నారు. లారీల కొద్ది ఇసుక తెచ్చి పోశారు. ఓ రోజు చుట్టుపక్కల ఆడవాళ్లం ఆ ఇసుకలో కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నాం. చేతులు ఊరుకోవు కదా! ఇసుకలో అటూ ఇటూ కదుపుతుంటే చేతికి గోధుమ వర్ణంలో ఉన్న ఓ రాయి దొరికింది.

ఆ రాయిని ఎందుకో అక్కడ వదిలేయాలనిపించలేదు. ఇంటికి తెచ్చి షెల్ఫ్‌లో పెట్టాను. రోజూ ఆ రాయిని చూస్తుండేదాన్ని. ఆ రాయితో ఏదో తెలియని అనుబంధం. ఏదో మనసును తట్టే బొమ్మ.. చూడగా చూడగా గణేషుని బొమ్మలా అనిపించింది. బయటకు వెళ్లినప్పుడు ఎమ్‌సీల్(రకరకాల వస్తువులు అతికించడానికి వాడేది), పెయింట్, బ్రష్ కొనుక్కొచ్చాను. తొండం, చెవులు, కిరీటంగా మళ్ళీ రాళ్లు వెతికి తెచ్చి అతికించాను. చూడముచ్చటనైన గణేషుని రూపం. పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో గణేషుని తయారుచేసుకుంటే, నేను రాయితో చేశాను అన్న ఆలోచన రాగానే ఉద్వేగంతో కళ్లలో నీరు పొంగింది. ఆ బొమ్మను దేవుని మందిరంలో పెట్టాను.’’ అంటూ తన తొలికళ విఘ్నరాజుతో నిర్విఘ్నంగా వంటపట్టిందని ఆనందంగా చెబుతుంది సుజాత.


రోడ్డుపాలు...
‘ఈ బొమ్మల్ని ఇంట్లో ఉంచితే ఎవరికి తెలుస్తుంది. ఎక్కడైనా ఎగ్జిబిషన్‌గా పెట్టు’ అన్న వాళ్ల మాటలు పట్టుకొని ఉస్మానియా క్యాంపస్ ఆవరణలో టేబుల్ వేసుకొని దాని మీద రాతి బొమ్మల కొలువు పెట్టింది సుజాత. వచ్చి చూసిన వాళ్లు ‘ఔరా’ అని ఆశ్చర్యపోవడమే తప్ప వాటికి ఎక్కడ గుర్తింపు వస్తుందో చెప్పేవాళ్లే లేరని ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది. హస్తకళల వారిని కలిసి తన బొమ్మలను చూపించింది. బొమ్మలు బాగున్నాయని అన్నవారే తప్ప, ఎగ్జిబిషన్‌కు అనుమతి ఇవ్వలేదు. సభ్యత్వం తీసుకోవాలన్నారు.

అందుకు డబ్బులు కట్టాలన్నారు. ఎక్కడ తీసుకోవాలో, ఎవరిని అడగాలో, ఎంత డబ్బు కట్టాలో తెలియదు. తనకు తెలిసిన ఈ కళ ఇక్కడే మరుగునపడిపోతుందేమో అనేదే సుజాత బాధ. రాతిబొమ్మలకు పేరు తేలేకపోవడం తన ఆర్థిక పరిస్థితి అంతంత మాత్రం కావడమే కారణమంటుంది. ‘‘అక్క దగ్గర నేర్చుకున్న బ్యుటీషియన్ పనే ఇప్పుడు నా కుటుంబానికి ఆదరవు. తెలిసినవారు కోరితే వారి ఇళ్లకే వెళ్లి బ్యుటీషియన్ పనులు చేసి వస్తాను.

ఇంట్లో నలుగురి కంచంలోకి నాలుగు మద్దలు రావాలంటే ఏదో ఒక పని చేసుకుంటూ వెళ్లాలి కదా’’ అనే సుజాతకు ఈ బొమ్మల వల్ల ఉపయోగమేంటో తెలియదు. రేపటి తరానికి వాటి ద్వారా ఏం అందించవచ్చో తెలియదు. ఇలాంటి కళకు దేశ విదేశాలలో ఎక్కడెక్కడ, ఎలాంటి పేరుందో! తెలియదు. అందుకే మూలన పడేయడంతో విరిగిన బొమ్మలు, కావాలని అడిగిన వారికి ఇచ్చేసిన బొమ్మలు, పిల్లలు ఆడుతూ ఆడుతూ రోడ్డు మీద వదిలేసి వచ్చిన బొమ్మలు, ప్రాణం చివుక్కుమన్నా స్థలం సరిపోక వద్దనుకున్న బొమ్మలు ఎన్నో... కాని రాయి కనపడితే చాలు అది ఏ బొమ్మగా రూపుకట్టవచ్చో ఆలోచన చేస్తుంది. దానిని అత్యంత జాగ్రత్తగా తీర్చిదిద్ది బొమ్మను చేస్తుంది. ఈ ఉలి చెక్కని బొమ్మల విలువ తెలిసినవారెవరైనా వాటికో స్థానం క లిపిస్తే చాలనుకుంటుంది సుజాత.

కళలు తెలిసిన వారు అరుదు. తమకు తాముగా నేర్చుకుని కళకు ప్రాణం పోసే వారు మరీ అరుదు. స్వతహాగా అబ్బిన ఈ కళ సుజాత జీవితాన్ని సుసంపన్నం చేస్తుందని ఆశిద్దాం.

ఒకటికి ఒకటి...
‘‘బయట ఏదైనా రాయి కనిపిస్తే చాలు, దానికి సరిపోయే రాయి నా దగ్గర ఏది ఉంది? అని చెక్ చేసుకుంటాను. కొన్ని రాళ్లు పక్షుల రెక్కల్లా ఉంటే కొన్ని తలల్లా, మనుషుల చేతుల్లా.. ఏదో ఒక అవయవ రూపంలో కనిపిస్తాయి. ఒకటి దొరికనప్పుడు దానికి అనువైన మరో రాయి దొరికే దాకా ఎదురుచూడక తప్పదు’’ అంటూ రాతిబొమ్మల రూపకల్పనలో పట్టే సమయాన్ని వివరిస్తుంది ఆమె. తిమింగలం, నెమలి, చేప, కప్ప, ఎలుక, జూజూ, గుర్రం, కుక్క, జోకర్, ఏలియన్ మాస్క్, మర్రిచెట్టు, శివలింగం, రామచిలుకలు, వృద్ధుడు, రాకాసి, ... చెప్పుకుంటే పోతే వందల కొద్ది బొమ్మలు సుజాత చేతిలో రూపుకట్టి మనల్ని అబ్బురపరుస్తాయి.

- నిర్మలారెడ్డి
ఫొటోలు: అమరశ్రీనివాసరావు. వి

అశేష కీర్తి గిరి చిత్రాలు * కొండపల్లి శేషగిరిరావు

కొండపల్లి బొమ్మలు ఈ తరం వారికి కొత్తేమోగానీ పాతతరం వాళ్ల ఇళ్లల్లో కొలువుతీరి ఉంటాయి ఆ కొయ్యబొమ్మలు. ప్రత్యేకించి బొమ్మల కొలువుల్లో కొండపల్లి బొమ్మలు ఉండితీరాల్సిందే. అంతలా ప్రాచుర్యం పొందిన కొండపల్లి బొమ్మలు చూడటానికి అచ్చం కొండపల్లి శేషగిరిరావు గీసిన బొమ్మల్లానే ఉంటాయి. అంతలా జీవకళ ఉట్టిపడుతుంటుంది శేషగిరిరావుగారి కళాత్మక చిత్రాలలో. ఆదరణ కరవై కొండపల్లి బొమ్మలకు గిరాకీ తగ్గిందిగానీ అంతర్జాతీయ స్థాయికి ఏ మాత్రం తగ్గవు కొండపల్లి బొమ్మలు. అంతగా గుర్తుకుతెచ్చే కొండపల్లినే ఇంటిపేరుగా చేసుకుని శేషగిరిరావు అనే ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు తన విశేష పేరుప్రతిష్టలు ఒక్క ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే పరిమితం చేయక యావత్‌ భారతావని మెచ్చే స్థాయికి వ్యాప్తిచెందడమంటే అంత తేలికైన విషయం కాదు. ఎనిమిది పదుల వయసులోనూ వన్నెతగ్గని కళాఖండాలను ఎంతో సృజనాత్మకంగా తీర్చిదిద్దుతుంటారు ఆయన. ఇంటిపేరు కొండపల్లి అయినా శేషగిరిరావు పుట్టింది మాత్రం తెలంగాణకే తలమానికమైన పోరుగడ్డ వరంగల్‌ జిల్లాలోని పెనుగొండలో 1924 సంవత్సరంలో జన్మించారు. పెనుగొండలో ప్రాధమిక విద్యాభ్యాసం చేసి వరంగల్‌ ప్రాంతంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు ఆయన.

 
లైఫ్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్రా : పౌరాణిక, దృశ్య కావ్య నాయకానాయికలను, మనసుకు హత్తుకుపోయే వివిధ సుందర దృశ్యాలను మనోహరంగా చిత్రించడమేకాక కుడ్య చిత్రలేఖనంలో కూడా శేషగిరిరావుకు సాటి ఆయనే అనిపించుకొన్నారు. కొండపల్లి వేసిన బొమ్మలు పరోక్షంగా ఎంతో మందికి స్ఫూర్తినిచ్చిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. ‘లైఫ్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్ర’ అనే అతి బృహత్తర చిత్రం అనేక ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలలో వేదిల మీద మనకు కనిపిస్తుంటాయి. ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక సందర్భంలో వాటిని చూడటం తటస్తించివుంటుంది. కాకపోతే చాలామందికి ఆయన పేరు మాత్రం తెలియదు. టీవీ ఛానల్స్‌, వార్తాపత్రికల ద్వారా, మీడియా ద్వారా రాష్ట్రంలోని ప్రజలు ఏదో ఓ సందర్భంలో ఆ చిత్రాన్ని తిలకించి ఉంటారు.అయితే ఆ చిత్రం ‘కొండపల్లి’ శేషగిరిరావుదే అన్న విషయం మాత్రం చాలా మందికి తెలియనే తెలియదు.

 
సైన్స్‌ మాస్టార్‌ స్ఫూర్తి : కోటిరత్నాల వీణ తెలంగాణలో వేయిస్తంభాల గుడి, అరుదైన చారిత్రక కళాసంపదను చాటుతున్న వరంగల్‌ ప్రాంతంలో జన్మించిన కొండపల్లి శేషగిరిరావు చిన్నతనంలోనే సామాన్యశాస్త్రంలో గీయవలసిన బొమ్మల్ని తన పాఠ్యపుస్త్తకంలో ఉన్నదానికన్నా ఎంతో అందంగా చిత్రించేవారు. చిన్నతనంలోనే కొండపల్లి శేషగిరిరావులో ఉన్న సృజనాత్మకతను పరిశీలించిన ఆ పాఠశాల డ్రాయింగ్‌ మాస్టర్‌ అయిన దీనదయాళ్‌ ఆనాడే కొండపల్లి గొప్ప కళాకారుడవుతాడని గ్రహించారు. దీంతో కొండపల్లి కళాచతురతను ప్రప్రథమంగా ఆ పాఠశాల డ్రాయింగ్‌ టీచరు దీనదయాళ్‌ గుర్తించారు. పెన్సిల్‌తో ఏ రేఖలు ఎలా గీయాలో, కుంచెతో ఏ రేఖల్లో జీవం ఎలా నింపాలో దీనదయాళ్‌ సార్‌ మన కొండపల్లికి నేర్ఫారు. చుట్టూ వ్యాపించి ఉన్న కళాసంపద ఆయన కళాభిమానాన్ని తట్టిలేపింది. వేయిస్తంభాల గుడిలోని ప్రతిస్తంభం ఆయనకు రోజుకో పాఠం చెప్ఫింది. రామప్ఫ గుడి ఆయన్ని తన హృదయాంతరాలలో నింపుకుంది. ఆ గుడిలోని శిల్ప సౌందర్యం..శిల్పక్షేత్రాల శిల్ఫకళా సొగసులను సుదీర్ఘ, సునిశిత అధ్యయనంతో తన సొంతం చేసుకొన్న కొండపల్లి వాటినుంచి స్ఫూర్తిపొంది కొన్నివందల చిత్రాలతో ఆ శిల్ఫకళకు దర్ఫణం పట్టారు. శిల్ఫుల మనోగతాల్ని, వారి అభిరుచిలో తొంగిచూసిన ప్రత్యేకతల్ని, విశిష్టతల్ని తాను అవగతం చేసుకోవడమే కాక ప్రజాబాహుళ్యానికి చాటే ప్రయత్నం చేశారు.

 
వరంగల్‌లో విద్యాభ్యాసం, చిత్రకళాభ్యాసం తర్వాత ఆయన హైదరాబాద్‌కు చేరుకొన్నారు. హైదరాబాద్‌ చిత్రకళాశాలలో డిప్లొమా పొందారు. హైదరాబాద్‌లో ఉన్న సమయంలోనే ఆయనకి నవాజ్‌ మిహిది నవాజ్‌తో పరిచయం కలిగింది. కొండపల్లి చిత్రకళా ప్రతిభ గుర్తించిన నవాజ్‌ రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ స్థాపించిన శాంతినిేకతనంలో అధునాతన చిత్రకళా రీతుల్ని అధ్యయనం చేయడంవల్ల తగిన ఫలితం ఉంటుందని సూచించి, సహకరించడంతో కొండపల్లి ‘శాంతినిేకతన్‌’లో ప్రవేశించారు. సర్వకళలకు పుట్టినిల్లయిన శాంతినిేకతన్‌లో అప్పుడు నంద్‌లాల్‌బోస్‌ చిత్రకళా విభాగంలో ఉండేవారు. ఆయన కొండపల్లి కళాప్రతిభని గుర్తించారు. పాటించాల్సిన జాగ్రత్తలేమిటో నేర్ఫారు. ఆయన నేర్ఫిన మెలకువలతో కొండపల్లి ప్రతిభ బాగా వికసించింది. అక్కడే ‘కుడ్య’ చిత్రలేఖనంలో కూడా కొండపల్లి ప్రత్యేక శిక్షణ పొందారు. 1950లో హైదరాబాద్‌లో చిత్ర కళాపోటీలు భారీఎత్తున జరిగాయి. అఖిలభారత స్థాయిలో జరిగిన ఆ పోటీల్లో కొండపల్లి చిత్రం ప్రథమ బహుమతి సొంతం చేసుకొంది. ఆ సభలో పాల్గొన్న అప్ఫటి మంత్రి, కొండపల్లి చిత్రాన్ని ప్రశంసించడమే కాక హైదరాబాద్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఆర్ట్‌‌స అండ్‌ క్రాఫ్ట్‌‌సలో అధ్యాపకుడిగా కొండపల్లి శేషగిరిరావు పేరును ప్రతిపాదించారు.

అలా ఉద్యోగం చేపట్టిన కొండపల్లి శేషగిరిరావు ఎంతోమంది శిష్యులను తయారు చేశారు. ఆయన కళాత్మకత రాజకీయ నాయకులను విశేషంగా ఆకట్టుకోవడంతో హైదరాబాద్‌, బెంగళూరు, భావనగర్‌లలో జరిగిన ఆలిండియా కాంగ్రెస్‌ కమిటీ సమావేశాలకు ద్వారాలు, వేదిక రూపకల్ఫన బాధ్యతలు కొండపలిే్లక అప్ఫగించారు. అవి అప్ఫటి ప్రధానమంత్రుల అభినందనలు అందుకొన్నాయి. అప్ఫటి ప్రభుత్వం చొరవతోనే ఆయన ‘‘లైఫ్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్ర’’ అనే బృహత్తర చిత్రాన్ని చిత్రించారు. అది అనేక పర్యాయాలు రవీంద్రభారతి, తెలుగు లలిత కళాతోరణం వంటి వేదికల మీద జరిగిన కార్యక్రమాల్లో ప్రదర్శితమై ప్రేక్షకులను బాగా ఆకర్షించింది. ఆయన ఉపాధ్యాయుడిగానే మిగిలిపోకుండా చిత్రకళా విస్తృతికి తానెంతో కృషిచేశారు. పత్రికల్లో విరివిగా వ్యాసాలు రాశారు. చిత్రకళకు సంబంధించిన దాని అనుబంధ కళలపై ఎన్నో గ్రంథాలు కూడా రాశారు. 1982లో ఉద్యోగ విరమణ అనంతరం కూడా తన దగ్గరకొచ్చే వారిని నిరాశపరచక మెలకువలన్నీ నేర్ఫారు. 1987 మే ఆరో తేదీన హైదరాబాద్‌లో ‘మాడపాటి సుకుమార్‌’ అవార్డు అందుకొన్న కొండపల్లి చిత్రకళా సాధన, బోధనల్లో ‘కొండపల్లి బొమ్మలంత’ సుస్థిర కీర్తిప్రతిష్టలను పొందారు.

మాస్కో, లండన్‌, అమెరికా దేశాలలో శేషగిరిరావు చిత్రాల ఆర్ట్‌ ఎగ్జిబిషన్లు జరిగాయి. లలిత కళా అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ పొందిన శేషగిరిరావు తన జీవిత ధ్యేయం పౌరాణిక చిఙత్రాలను ఎంతో హృద్యంగా చిత్రీకరించడమేనంటారు. కాళిదాసుని అభిజ్ఞాన శాకుంతలానికి సంబంధించిన సుమనోహర చిత్రాలు శేషగిరిరావుకు ఎంతగానో ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి.

-నండూరి రవిశంకర్‌

టీవీల్లో చేస్తే మర్యాద .... మేం చేస్తే అమర్యాదా .. ?

ఇన్నేళ్ల తరువాత మీరెరిగిన జీవితం ఎలా వుందని ఆమెని ప్రశ్నిస్తే? తడుముకోకుండా 'ముళ్లకంప భోగం' అని సమాధానమిచ్చారు. దానిని మరింత వివరంగా చెబుతూ'ముళ్లకంపలో చిక్కుకుంటే రక్తాలు కారతాయండీ. భరించలేని బాధ పెడుతుందండీ. అలాగని చావు కూడా రాదండీ. భరించాలండీ' అంటారు. ఆరుతరాల కళావంతుల కుటుంబ వారసత్వంలో గొల్లకలాపం, భామా కలాపాలు తెలిసిన ఆఖరి కళాకారిణి అన్నాబత్తుల లక్ష్మీ మంగతాయారు. కలాప సంప్రదాయాలపై హైదరాబాదు కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన అంతర్జాతీయసదస్సుకు ఆమె హాజరయ్యారు. కలాపాలు నేర్చుకున్న తీరు నుంచి సమాజంలో భోగంఆటలు రద్దుచేశాక మారిన పరిస్థితుల వరకు చాలా విషయాలపై మాట్లాడారు...

మాది తూర్పుగోదావరి జిల్లా కోనసీమ ప్రాంతంలోని ఉమ్మిడివరం గ్రామం. అక్కడి ఉమాసూరేశ్వరస్వామి ఆలయంలో మా వాళ్లంతా ఆలయ నర్తకీమణులు. అందులో ఆరుతరాల వారసత్వం మాది. మా అమ్మమ్మ బుల్లివేంకటరత్నం చనిపోయేవరకు ఆ దేవుని సేవలోనే వున్నారు. అప్పట్లో అలా సేవలో వుండేవారిని పెద్ద బుల్లి, చిన్న బుల్లి అని పిలిచేవారు. ఆమె దగ్గరి నుంచి మా అమ్మ అన్నాబత్తుల సత్యభామ వెంగమాంబ రాసిన గొల్లకలాపాన్ని నేర్చుకున్నారు. దీంతోపాటు భామాకలాపం అభ్యసించారు.

అప్పట్లో ఏటా ఐదురోజులు సూరేశ్వరస్వామి కల్యాణోత్సవం జరిగేది. ఐదు రోజులూ కార్యక్రమాలు వుండేవి. కుంభహారతి, పుష్పవర్ణం మా అమ్మమ్మ జరిపేది. స్వామి రథోత్సవంలో కళావంతుల కార్యక్రమాలు వుండేవి. రథానికి ముందు మందబయలు ఏర్పాటు చేసేవారు. కాగడాలతో అందరూ చుట్టూ నిల్చుంటే క్షేత్రయ్య పదాల నుంచి జావళీల వరకు అన్నిటినీ ప్రదర్శించడం ఆనవాయితీ. ఒక్కోరోజు ఒక్కో కార్యక్రమం. వాటిల్లోనే గొల్లకలాపం, భామా కలాపం వుండేవి. దేవుని మాన్యంలో దాదాపు వంద కళావంతుల కుటుంబాలకు 25 ఎకరాలు ఇచ్చారు. అప్పుడు చాకలిమాన్యం, మంగలి మాన్యం కూడా వుండేవి. తరువాత కాలంలో దేవదాసి వ్యవస్థను రద్దుచేశాక భూస్వాములు, పెత్తందారులు వాటిని అమ్మించేసి తామే కొనుక్కున్నారు. కళావంతుల పరిస్థితి దారుణమైపోయింది.

సూర్యుడు మేల్కొన్న రోజులు...
కలాపాలను నేర్చుకోవడానికి కఠోర శ్రమ చేయాల్సిందే. మా అమ్మే నా గురువు. ఆమె మమ్మల్ని వేకువజామున నిద్రలేపేవారు. దానికి సమయం ఏమీ లేదు. పడుకున్న తరువాత ఏ జామున మెలకువ వస్త్తే అప్పటి నుంచి అభ్యాసం జరగాల్సిందే. శరీరానికి పూర్తిగా తైలం రాసేవారు. ఒక్కోసారి తైలం పూతకే గంట పట్టేది. ఆ తరువాత మొగ్గలు వేయించేవారు. దేహం రాటుదేలాలి మరి. గట్టిపడాలి. పురుషుని సామర్థ్యానికి సమానం కావాలి. దాదాపు మూడు గంటలకు పైగా ప్రదర్శనలివ్వాలి. ఒక్కోసారి రాత్రంతా కార్యక్రమాలు వుంటాయి. అంతేకాదు కల్యాణోత్సవాల్లో వరుసగా కలాపాలు వుంటాయి. ఇదంతా తట్టుకోవడానికి ఆ శ్రమ అవసరం.

మొదటి ఐదు సంవత్సరాలూ ఇదే దినచర్య. ఆ సమయంలో శరీరంతో సంబంధం లేకుండా కొ న్ని భాగాలు(మెడ, కళ్లు వగైరా) కదపడం కూడా నేర్పుతారు. అప్పుడే అడవిసాము నేర్పించారు. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత గొల్లకలాపం, భామాకలాపం, జావళీలు, క్షేత్రయ్య పదాలు నేర్పించేవారు. ఏడు సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చేసరికి ఇవన్నీ వచ్చేసేవి. ఆపై వీటిని కల్యాణోత్సవాల్లో ప్రదర్శించాలి. ఇప్పుడైతే గానం ఒకరిది, నృత్యం ఇంకొరిది. కానీ అప్పుడు రెండూ నృత్యకారిణే చేయాలి.

ఊరికి నిప్పంటుకుంది...
గొల్లకలాపం ఆడటంలో మా అమ్మమ్మకు ఎంతో పేరుంది. అందులో ఆమెకు దివ్యత్వం వుందనేవారు. దానికి ఒకటి రెండు నిదర్శనాలు కూడా వున్నాయి. వండ్ర అనే గ్రామంలో దేవుని మాన్యం కింద ఎకరా భూమి మాకిచ్చారట. ఆ ఊళ్లో దేవుని పెళ్లికి, ఇతర శుభకార్యాలకు మా అమ్మమ్మ గొల్లకలాపం ఆడేది. ఒక సంవత్సరం అమ్మమ్మకు ఆరోగ్యం సరిగా లేకపోవడంతో వండ్రలో గొల్లకలాపం ఆడలేదు. కొన్నిరోజులయ్యాక ఆ ఊరు అగ్నికి ఆహుతైపోయింది.

దానికి కారణం గొల్లకలాపం ప్రదర్శించకపోవడమనే నమ్మకం ఆ ప్రజల్లో కలిగింది. ఆ తరువాత సంవత్సరం అమ్మమ్మ ఆడింది. కొన్నాళ్లకు అమ్మమ్మ వెళ్లలేని పరిస్థితులొచ్చాక గొల్లకలాపం..గొల్లకలాపం అంటూ నాలుగు మాట అక్కడ చెప్పేవారట. మేజువాణి, భోగం ఆటలను అమ్మమ్మ ముందే వదిలేసింది. గొల్లకలాపం, భామాకలాపం పై ఎక్కువ ఆసక్తి చూపేది. అమ్మమ్మకు ఆఖరి రోజుల్లో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నంచి పతకాలు అందాయి. 1978లో అమ్మమ్మ చనిపోయింది. మేము అంతటితో కలాపాలను విడిచిపెట్టేసి, తాళం, గజ్జలను పెట్టెలో పెట్టేశాము.

నృత్యనికేతన్‌తో మళ్లీ ఆరంభం...
గొల్లకలాపం పూర్తిగా వేదాంతపరమైనది. ఇందులో జ్ఞానం, విజ్ఞానం రెండూ వుంటాయి. గొల్లభామ, బ్రాహ్మణునికి మధ్య సంవాదమే గొల్లకలాపం. బ్రహ్మజ్ఞానం పొందడానికి ఏంచేయాలనేది చెప్పడంతోపాటు పిండోత్పత్తిశాస్త్రం కూడా ఈ కలాపంలో వుంటుంది. రెండు వందల సంవత్సరాల క్రితమే వెంగమాంబ దీనిని రాయడం ఒక అద్భుతం. దీనిని ఆడటానికి ఎంతో సహనం, ఓపిక కావాలి. ఆపై ఆదరించాలి. ఇవి రెండూ కొరవడి కలపాలను వదిలేశాము.

1985లో కళాకృష్ణ వచ్చి కలాపాలను ఎవరికైనా నేర్పాలని, వాటి అవసరం వుందని చెప్పారు. అలా నృత్యనికేతన్ మొదలు పెట్టాము. దాదాపు మూడు వందల మందికి ఈ కలాపాలను నేర్పించాము. కానీ ఇప్పుడు ఎంతమంది వాటిని ప్రదర్శిస్తున్నారు, వారికి పదాలపై, జావళీలపై ఎంత అవగాహన వుందని ప్రశ్నిస్తే మాత్రం నిరాశే మిగులుతుంది. ఒకసారి మా దగ్గర నేర్చుకున్నవారు నారాయణపేటలో గొల్లకలాపం ప్రదర్శించారు. అది టీవీలో చూసి మా అమ్మ బాధపడింది.

సంపూర్ణంగా నేర్చుకోమనీ, ఇంకా అభ్యాసం అవసరమనీ, అసంపూర్ణ ప్రదర్శన ఇవ్వడం కళకు అన్యాయమనీ...అంచేత గొల్లకలాపాన్ని ప్రదర్శించవద్దని ఉత్తరం కూడా రాసింది. 2008లో అనుకుంటా ఒకసారి వరంగల్‌లో ఒక సదస్సుపెట్టారు. అక్కడితో అయిపోయింది. మా కళను తమదిగా చెప్పుకుంటూ చాలామంది ఇప్పుడు లాభపడుతున్నా కనీసం కళాకారుల గుర్తింపుకార్డులు సైతం పొందని దురదృష్టం మాది. గత ఏడాది 'శతరూప' అంటూ రాజధానిలో కళలను ప్రోత్సహించే కార్యక్రమం పెట్టారు. అప్పుడూ మేము గుర్తురాలేదు.

ఆకలి భోగం వద్దన్న వాళ్లు...
వివాహాల్లోనూ, వేడుకల్లోనూ కళావంతులు భోగం ఆటలు, మేజువాణిలు ఆడేవారు. మేజువాణిలో పదిమంది వేదికపై వుంటే, ఇద్దరు ముందుకు వచ్చి నాట్యం చేసేవారు. అప్పుడే ఎంకిపాటలు, టుమ్రీలు, జావళీలు, క్షే త్రయ్య పదాలు ఆడేవారు. కొంతమంది కుర్రాళ్లు ఏదైనా సినిమా పాటలకు ఆడమనేవారు. అదంతా ఆకలి తీర్చుకోవడానికే ఆడేవారు. మగాళ్లంతా కలసి దానిని వద్దన్నారు. సమాజానికి చెడు అన్నారు. కానీ ఇప్పుడు జరుగుతున్నదేమిటి. టీవీల్లో షోలు, డాన్సులు అంటూ అదే ఓపెన్‌గా చేస్తున్నారు.

అంతకంటే ఎక్కువగా హీరోయిన్లను అనుకరిస్తూ, ఇంకా కురచ దుస్తులు ధరించి డాన్సులు చేస్తుంటే దానికి సమాజంలో పేరున్న వారంతా న్యాయనిర్ణేతలుగా వుంటున్నారు. వేలవేల రూపాయలు ఇస్తున్నారు. ఇదేమి న్యాయం?... సమాజం ఇప్పుడు చెడిపోదా?... కళావంతుల మాన్యాలు దోచుకున్నారు. చిన్న చూపు చూశారు. అప్పటి కళావంతుల నృత్యాలకు పేర్లు మార్చి, పద్ధతులు మార్చి వేలు వేలు సంపాదించుకుంటున్నారు. సమాజం ఇప్పుడు చెడిపోదా?...

సమాజం ద్వంద్వ వైఖరులపై లక్ష్మీమంగతాయారు ఎక్కుపెట్టిన ప్రశ్నలివి. జవాబులు చెప్పడం మనందరి బాధ్యత.

బల్లెడ నారాయణ మూర్తి, ఫొటోలు: భాస్కర్

పరదేశీ... తకిట తథిమి

లంకాద్వీప కాంతి రువిని సిల్వామన పక్కింటమ్మాయిలా కనిపించే రువిని సిల్వా శ్రీలంకలోని కేండీ ప్రాంతంలో పుట్టిపెరిగింది. 'నాన్న సునీల్ సిల్వా ప్లాంటేషన్ మేనేజర్. అమ్మ విజయరత్న. నేను చిన్నప్పుడు బాగా డ్యాన్స్ చేసేదాన్ని. అలాగని నర్తకిగా కెరీర్ ఎంచుకుని స్థిరపడాలని మాత్రం అనుకోలేదు. మా అమ్మకు ఆసక్తి ఉన్నా, నాట్యం అభ్యసించడాన్ని అప్పట్లో అమ్మమ్మతో సహా అందరూ వ్యతిరేకించారట.

కానీ మా అమ్మ నన్ను ప్రోత్సహించింది. ఆమె చేయలేనిదాన్ని నేను చేస్తానని అమ్మకు నేను మాటిచ్చాను. అక్కడి విద్యావిధానంలో ఏదో ఒక కళారూపాన్ని అభ్యసించడం తప్పనిసరి. వాటికి ప్రత్యేకంగా మార్కులుంటాయి. అలా నేను మూడేళ్లపాటు భరతనాట్యాన్ని అభ్యసించాను..' అంటున్న రువిని సిల్వా శ్రీలంక జాతీయ నృత్యం కేండియన్ కూడా బాగా చేస్తుంది. యూనివర్సిటీల వెతుకుతున్నప్పుడు రవీంద్రుడి విశ్వభారతి పరిచయమయింది ఆమెకు.

మూడున్నరేళ్ల క్రితం అక్కడ చేరి మణిపురిని అభ్యసించడం మొదలుపెట్టింది. త్వరలోనే మెళకువలను ఒంటపట్టించుకున్న రువిని ప్రదర్శనలు ఇస్తూ అనేక దేశాలు తిరిగింది. ఎన్నో అవార్డులను అందుకుంది. 'దక్షిణాది సంస్కృతి చాలావరకూ నాకు పరిచయమైనదిగానే అనిపిస్తుంది. ఎటొచ్చీ మాకిన్ని పండగలూ పూజలూ ఉండవంతే. ఏప్రిల్ 14 సంవత్సరాది, మేలో బుద్ధజయంతి - అంతే మేం చే సుకునే పండగలు..' అంటూ ముగించిన రువిని సిల్వా ఒక ద్వీప దీప్తిని తన నాట్యంతో అందరి మనసుల్లోనూ నింపింది.

ఇంద్రధనస్సు వెలుగు ఇరినా కొమిస్సరొవా
ఇరినా ఒడిస్సీ నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు ఆమె కళ్లలోని కాంతి ఆమె ధరించిన వెండి ఆభరణాల మిలమిలలతో పోటీపడుతుంటుంది. 'భారతీయ సంప్రదాయ నృత్యాల్లో ఒకటయిన ఒడిస్సీని నేను నేర్చుకుంటాననిగానీ, ప్రద ర్శనలిస్తాననిగానీ ఎప్పుడూ అనుకోలేదసలు..' అనే ఇరినా మాస్కోలో ఒక నేస్తం బలవంత ం చేస్తే ఒడిస్సీ నృత్య ప్రదర్శనను సరదాగా చూసింది. అది ఆమె మనసులో నాటుకుపోయింది. ఆ తర్వాత గురువు సుజాత మహాపాత్ర దగ్గర చేరి శ్రద్ధగా నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ఎనిమిదేళ్ల నుంచీ అభ్యసిస్తున్న ఇరీనా ప్రస్తుతం మాస్కోలో జూనియర్ విద్యార్థులకు శిక్షణనిచ్చే స్థాయికి ఎదిగింది. ప్రతి ఏడాదీభువనేశ్వర్‌కు వ చ్చి కొన్ని రోజులుండి తన నాట్యానికి మెరుగులు దిద్దుకునే ఆమె ఇంగ్లీష్ అధ్యాపకురాలు, అనువాదకురాలు కూడా.

చందన పరిమళం మాళవిక వెంకటసుబ్బయ్య
పేరు చూసినా, ఆమెను చూసినా అచ్చ తెలుగమ్మాయనే అనుకుంటారందరూ. కన్నడ కస్తూరి సౌరభాలను వెదజల్లే మాళవిక "నా తల్లిదండ్రులిద్దరూ రంగస్థలం మీద రాణించిన వారే. నా తోబుట్టువులకు కూడా థియేటర్ ఆర్ట్స్‌తో మంచి పరిచయం ఉంది. దానివల్ల చిన్నప్పటి నుంచీ నాకు ఈ కళతో అనుబంధం ఉంది. ఎనిమిదేళ్ల నుంచి నాకు నాట్య శిక్షణ ఆరంభమయింది...' అని చెప్పారు. అదే మొదటి అడుగుగా వేసిన మాళవిక బెంగళూరులోని లలితా శ్రీనివాసన్ శిక్షణలో మైసూరు బాణీకి చెందిన చక్కటి భరతనాట్య నర్తకిగా రూపొందింది.

భారతీయ జానపద నృత్యాల గురించి కూడా బాగా చదువుకున్న ఆమె హైదరాబాద్ వచ్చి పసుమర్తి వెంకటేశ్వరశర్మ శిష్యరికంలో కూచిపూడినీ అభ్యసించింది. 'ఇప్పటికి లెక్కలేనన్ని ప్రదర్శనలిచ్చాను. ప్రతి ప్రదర్శన తర్వాత ప్రేక్షకులు వచ్చి తమ అభిప్రాయాలను చెబుతున్నప్పుడు ఉద్వేగంగా ఉంటుంది. కళ అనేది 'వన్ వే' కాదు. నేనేం చేస్తున్నానో దాన్ని అర్థం చేసుకుని అనుభూతి చెందే వీక్షకులను కలిసినప్పుడు చాలా గొప్పగా అనిపిస్తుంది... వాళ్ల ప్రోత్సహం, అభినందనలే కళాకారులకు ఊపిరి పోస్తాయి..' అని చిరునవ్వుతో చెబుతారు.

తెలుగు కుటుంబంలో మెట్టిన మాళవిక ఆరేళ్లుగా కెనడాలోని ఎడ్మాంటన్‌లో ఉంటూ 'నాట్యమ్ డ్యాన్స్ అకాడమీ'ని నిర్వహిస్తున్నారు. 'కెనడా అనేక సంస్కృతుల సంగమం. అక్కడివారికి భాష తెలియకపోయినా సరే, మన సంప్రదాయ నృత్యాలను కళ్లార్పకుండా చూస్తారు. చాలా గౌరవిస్తారు. ప్రదర్శనకు ముందు దానికి సంబంధించిన వివరాలను తెలియజేస్తే జాగ్రత్తగా విని అర్థం చేసుకుంటారు. ఎన్నారైలయితే చాలా సీరియస్‌గా నేర్చుకుంటారు..' అంటున్న మాళవిక తన నాట్యంతో విశాఖను మంత్రించారంటే నమ్మండి.

ప్రేమతత్వమే ఆమె నృత్యం - వార్దా రిహాబ్
'బంగ్లాదేశ్ ముస్లిం దేశమే కావొచ్చు. ఆంక్షల పరదాలు ఎక్కువే ఉండొచ్చు. కానీ వాటి వెనుక ప్రతిభ కలిగిన ఎందరో బాలికలున్నారు.. అవకాశం వస్తే వాళ్లు చెయ్యలేనిది లేదు. వారిని వెలుగులోకి తేవాలన్నదే నా కల' అంటున్నప్పుడు వార్దా రిహాబ్ కళ్లలోని మైమరుపును చూడాల్సిందే. ఆమె తల్లి డాక్టర్. చాలా ఏళ్లక్రితం ఉదయ్‌శంకర్ బృందం బంగ్లాదేశ్‌లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు ఆమెను చూసి వారు తమ బృందంలోకి రమ్మని అడిగారట. కాని సంప్రదాయం ఆమెను అటువైపు అడుగెయ్యకుండా ఆపింది.

'నాకో కూతురు పుడితే ఆమె తప్పకుండా డ్యాన్స్ చేస్తుంది' అని అప్పుడే నిర్ణయించుకున్నారామె. అందువల్లే వార్దాను చిన్నప్పుడే డ్యాన్స్ స్కూల్లో చేర్పించారు ఆమె తల్లి. ప్రసిద్ధ బంగ్లాదేశీ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫరయిన షర్మిలా బెనర్జీ శిష్యరికంలో మణిపురి మణిపూసగా ప్రకాశించింది వార్దా రిహాబ్. 'తాండవం, లాస్యం - రెండూ ఏక సమయంలో చెయ్యగలిగే విధానం మరే నాట్య సంప్రదాయంలోనూ లేదు. మణిపురిలో ఉన్న ఈ విశిష్టత నన్ను కట్టి పడేసింది...' అంటున్నారామె.

ఐసీసీఆర్ ఢాకాలో నియమించిన గురు కళావతి దగ్గర వార్దా పంగ్ (మృదంగం), థాన్ తా (మణిపురి మార్షల్ ఆర్ట్)లలో ప్రావీణ్యం సంపాదించింది. ఐసీసీఆర్ ఉపకారవేతనంతో రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయంలో చేరిన ఈ కళాకారిణి అందులో బంగారు పతకాన్నీ సాధించింది. ఢాకా యూనివర్సిటీలో ఎంబీయే చేసిన వార్దాకు అక్కడ నాట్య విభాగాన్ని నెలకొల్పాలనేది ధ్యేయం. రాధాకృష్ణుల ప్రణయాన్ని ఆమె అభినయిస్తున్నప్పుడు అచ్చంగా బృందావనమే కళ్లకు కట్టింది విశాఖ ప్రేక్షకులకు.

కూచిపూడి కుందనం మంగళ
మూడేళ్ల వయసు నుంచే కూచిపూడి నేర్చుకుంటున్న మంగళ మద్దాలి పదహారణాల తెలుగమ్మాయి. తొమ్మిదేళ్ల క్రితం తల్లిదండ్రులతో కలిసి అమెరికా వెళ్లిపోయినా అక్కడ కూడా తన సాధనను ఆపలేదామె. కొమండూరి రేవతి, వెంపటి రవి శంకర్‌ల శిష్యరికంలో అనేక ప్రదేశాలు పర్యటించి ప్రదర్శనలిచ్చిన మంగళ 'వారిని చూస్తూ నేను చాలా నేర్చుకున్నాను. ఒక నర్తకిగా వేదిక మీద నన్ను నేను ఎలా ప్రెజెంట్ చేసుకోవాలి, ఒక వ్యక్తిగా ఎలా మసలుకోవాలి... వంటివెన్నో విషయాలను నేను గ్రహించగలిగాను' అంటారామె వినయంగా.

'అక్కడ సంప్రదాయ కళారూపాలకు చాలా ప్రాధాన్యమిస్తారు. కానీ వాటికి పుట్టినిల్లు ఈ దేశం. సంగీతనాట్యాలకు సంబంధించి ఇక్కడ గొప్ప వారసత్వ సంపద ఉంది. దురదృష్టవశాత్తూ దాన్ని నిర్లక్షయం చేసేవారే ఇక్కడ ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నారు..' అని బాధపడుతున్న మంగళ వయసు చాలా చిన్నది, ఆలోచన పెద్దది. పద్మభూషణ్ వెంపటి చిన సత్యంతో కలిసి అమెరికాలోని నలభై నగరాల్లో ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్న మంగళ నాలుగేళ్ల క్రితం ఇక్కడ కూచిపూడి మహోత్సవంలోనూ తన కళను ప్రదర్శించింది.

ఇంటర్వ్యూలు : అరుణ పప్పు, విశాఖపట్నం
ఫోటోలు : వై. రామకృష్ణ

సృజనకు కాస్త కళాత్మకత జోడిస్తే ....

కంది పప్పుతో కాసుల పేరు!

కుక్కపిల్ల.. సబ్బుబిళ్ల.. అగ్గిపుల్ల.. ఇవి శ్రీశ్రీ కవిత్వానికి అర్హమైనవైతే.. ఖాళీ డబ్బా.. ప్లాస్టిక్ ముక్క.. పప్పుబద్ద... ఇవి అరుణ్‌జ్యోతి సృజనాత్మకతకు వస్తువులయ్యాయి. ఆమె చేతిలో అందమైన కళారూపాలుగా ప్రాణం పోసుకున్నాయి. వీటి కోసం ఆమె పెట్టిన పెట్టుబడేంటో తెలుసా..? బాధ్యతల మధ్య మిగిలిన ఖాళీ సమయం. 
ఆసక్తిగా ఉందా..? ఇవిగో వివరాలు..
ఇంట్లో పేస్ట్ అయిపోతే మీరేం చేస్తారు? పారేస్తామండీ బాబూ...! అగ్గిపెట్టెలో పుల్లలు అయిపోతే..? చెత్తబుట్టలో వేస్తాం. పాడయిపోయిన, విరిగిపోయిన డబ్బాలు గట్రాలను ఏం చేస్తారేంటి? ఇనప సామాన్లకు అమ్మేస్తాం. లేదంటే అటకమీదకెక్కిస్తాం. పనికిరాని వాటితో పనేంటి అంటారా? 'అయ్యో...వాటితోనే పని' అంటున్నారు నల్గొండకు చెందిన అరుణ్‌జ్యోతి ఎస్.లోఖండే.

సృజనకు కాస్త కళాత్మకత జోడిస్తే అయిపోయిన పేస్ట్ ట్యూబు, ఖాళీ కంటైనర్‌లు చక్కటి కళాఖండాలుగా పప్పులు, ధనియాలు, బిర్యాని ఆకుల్లాంటివి నాజూకు నగలుగా తయారవుతాయి. ఒక్క ఇవే కావు, ఇంకా ఇలాంటి చాలా కళల్లో అరుణ్‌జ్యోతికి ప్రవేశం ఉంది.

అమ్మ దగ్గర ప్రారంభం
చిన్నప్పటి నుంచి కొత్తగా ఆలోచించడం... కొత్త పనులను చేయడమంటే ఆమెకు చాలా ఇష్టం. ఆ ఇష్టం మొదట కాయిన్స్ కలెక్షన్‌గా మొదలైంది. ఎక్కడ ఏ కొత్త రకం నాణెం దొరికినా జాగ్రత్తగా దాచుకునేదిట. పెళ్లయినా ఆ హాబీని కొనసాగిస్తూ ఇప్పటిదాకా యూరప్, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా దేశాలకు చెందిన దాదాపు పదివేల నాణాలను పోగుచేసిందామె. హైస్కూల్‌కు వెళ్లే రోజుల్లోనే అమ్మ దగ్గర చీరల మీద ఎంబ్రాయిడరీ, ఇతర అల్లికలు నేర్చుకుంది అరుణ్‌జ్యోతి.

ఉమ్మడి కుటుంబం కావడంతో వాళ్లింట్లో పూటకో వెరైటీ వంటలుండేవట. దీంతో రకరకాల వంటలను చేయడం కూడా నేర్చుకుంది. ఇలా కొత్త విషయాలను తెలుసుకోవడం, నేర్చుకోవడం పట్ల తనకున్న ఆసక్తి ...పెళ్లయ్యాక దొరికిన ఖాళీ సమయాన్ని సద్వినియోగ పర్చుకోవడానికి చాలా ఉపయోగపడిందని చెప్తూ... 'ఇంటర్ పూర్తవగానే నాకు పెళ్లయింది. ఇక్కడా ఉమ్మడి కుటుంబమే. ఏ పనైనా అందరం కలిసి చేసుకునే వాళ్లం కాబట్టి ఇంటిపని త్వరగా అయిపోయేది.

ఆ తర్వాత అంతా ఖాళీయే. అప్పుడే చిన్నప్పుడు నేర్చుకున్న ఎంబ్రాయిడరీ, అల్లికలు మళ్లీ మొదలుపెట్టాను. ఆ ఆసక్తితోనే కాస్ట్యూమ్ డిజైనింగ్ అండ్ డ్రెస్ మేకింగ్‌లో డిప్లమా చేశాను. అదే సమయంలో నల్గొండలో జరిగే ప్రతి వంటల పోటీల్లో పాల్గొనేదాన్ని. ప్రతి పోటీలో ప్రైజ్ గెలుచుకునేదాన్న'ని గతాన్ని గుర్తుచేసుకుంది అరుణ్‌జ్యోతి.

ఆపదలోనూ...
అరుణ్‌జ్యోతి వాళ్లబ్బాయి అనీష్‌కి ఎనిమిదేళ్ల వయసున్నప్పుడు కరెంట్ షాక్ తగిలి గాయాలయ్యాయి. బాబును పట్టుకుని తొమ్మిది నెలలు ఆసుపత్రిలో ఉందామె. అంత ఆపదలోనూ కుంగిపోకుండా... తనకు తాను ధైర్యం చెప్పుకుంటూ... ఒకవైపు కొడుకును చూసుకుంటూనే ఇతర వ్యాపకాల మీద మనసు పెట్టింది. ఆ టైమ్‌లోనే తనకు ఎంతో ఇష్టమైన ఉర్దూ భాషను నేర్చుకుంది.

ఆసుపత్రిలో మంచం మీదున్న బాబును ఉల్లాస పర్చడానికి ఇంట్లో పాడైపోయిన వస్తువులు...డబ్బాలకు తన సృజనాత్మకతను జోడించి రకరకాల బొమ్మలను చేసి చూపించేది. అసంపూర్తిగా మిగిలిన తన చదువుకూ శ్రీకారం చుట్టింది. అట్లా మళ్లీ మొదలైన ఆమె ప్రయాణం ఇప్పటిదాకా ఆగనే లేదు. ఇంగ్లీష్ లిటరేచర్‌లో ఎంఏ చేసింది. సమ్మర్ క్యాంపులకు కొడుకుతో పాటు వెళ్లి యోగా, కూచిపూడి నాట్యాన్ని అభ్యసించింది. అభ్యసించి ఊరుకోలేదు. సమయం ఉన్నప్పుడల్లా ప్రదర్శనలు కూడా ఇస్తోంది.


పప్పు నగలు....
ఇప్పటికీ ఆమెలోని సృజనాత్మకత కొత్త కొత్త ప్రయోగాలకు నాంది పలుకుతూనే ఉంది. చీరల మీద జర్దోసీ, ఎంబ్రాయిడరీ పని, సిమెంటు, ప్లాస్టిక్, కంటైనర్లతో రకరకాల కళాకృతులు.... లేటెస్టుగా కంది, పెసర, ధనియాలు, సోంపు గింజలు, జీలకర్ర, మిరియాలు, బిర్యానీ ఆకులతో వంటింటి వెచ్చాలతో నాజూకైన నగలనూ తయారు చేస్తోంది. పప్పు ధాన్యాలతో కాసుల పేరు, నెక్లెస్, లాంగ్ చైన్‌లను అందంగా అమరుస్తుంది. పప్పులతో చీరల మీద రకరకాల డిజైన్లనూ వేస్తోంది.

ఆమె బంధువులు, స్నేహితుల్లో తాను తయారు చేసిన ఈ జ్యువెలరీకి ఎంతో డిమాండ్ ఉంటోందట. ఇప్పటివరకు ప్రదర్శనకే సరిపోయిన తన కళ ఇక నుంచైనా పదిమందికి ఉపయోగపడాలన్న తాపత్రయంతో....ఫ్రిజ్‌లో కూరగాయలను, పళ్లను పెట్టుకోవడానికి బట్టతో బ్యాగులను కుట్టి, వాటిని అమ్మగా వచ్చిన డబ్బును అనాథలకు అందిస్తోంది అరుణ్‌జ్యోతి. '

ఇన్నాళ్లూ నా కళను కాలక్షేపానికి, పదిమంది ప్రశంసలు పొందడానికే పరిమితం చేశాను. సమాజానికి కూడా ఎంతో కొంత ఉపయోగపడాలని ఇలా బట్టతో సంచీలు కుట్టి అమ్ముతున్నాను. దీని ద్వారా రెండు రకాల మంచి జరుగుతోంది. ఒకటి... ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గేలా ఎంతోకొంత కృషి చెయ్యడం. రెండవది.. అనాథలకు సాయం చేయడం' అని చెప్పింది. ప్రస్తుతం నల్గొండలో ఒక లేడీస్ గార్మెంట్ షాపును, అలాగే హైదరాబాదులోని బర్కత్‌పురాలో తను డిజైన్ చేసిన చీరలతో మరో షాపునూ నడుపుతోంది ఈమె.

ఇవే కాక 'ఆయుర్వేదం అంటే నాకున్న ప్రత్యేక అభిమానం వల్ల 'అందరికీ ఆయుర్వేదం' అనే అంశానికి ప్రచారం తీసుకురానున్నట్లు' తెలిపింది. తాను చేస్తున్న ఈ పనులన్నింటికీ ఆమె భర్త సతీష్ .ఎన్.లోఖండే, అత్తగారి ప్రోత్సాహం, తోడ్పాటు ఎంతో ఉన్నాయని చెప్పింది అరుణ్‌జ్యోతి.  

సరస్వతి రమ